Szkolenie lokalnych liderów

Treść

Część warsztatowa obejmowała zasady projektowania pod model GOZ, w tym specyfikę projektowania dla recyklingu. Przykłady rozwiązań:

Przykłady rozwiązań na jakie można to przełożyć w gminie:

• Selektywna zbiórka u źródła
• Sprawnie funkcjonujący PSZOK rozwinięty o punkt napraw, współdzielenia
• Termomodernizacje budynków
• Inwestycje w energooszczędne rozwiązania
• Biogazownie rolnicze (w tym mikrobiogazownie)
• Flota transportowa zasilana OZE
• Promowanie kompostowników
• Zielone zamówienia premiujące rozwiązania cyrkularne - czyli trwałe, do ponownego użytku, możliwe do naprawy, recyklingu, eliminujące rozwiązania/produkty jednorazowe.
• Inicjatywy/kampanie ułatwiające współdzielenie
• Edukacja mieszkańców
• Zbieranie wody deszczowej i jej wykorzystanie

Odpady komunalne - najważniejsze zmiany związane z GOZ. Odpady w Polsce (za raport GUS “Ochrona środowiska 2022”)

• W 2022 r. w naszym kraju wytworzonych zostało 115 mln ton odpadów przemysłowych, a to więcej o 6,8 proc. względem roku poprzedniego „Edukacja społeczności lokalnej w gminie Łukowica” w ramach programu priorytetowego nr 2.4 „Gospodarka o obiegu zamkniętym w gminie – program pilotażowy” dofinansowanego ze środków NFOŚIGW.
• Z gospodarstw domowych odebrano 11,6 mln ton odpadów - to 355 kg na głowę w 2022.
• 61,1 % odpadów komunalnych została poddana odzyskowi (w tym: recykling 26%), a 38,1% poddano unieszkodliwienie poprzez składowanie
• W ciągu 2022 roku w Polsce „zlikwidowano 10 714 dzikich wysypisk, z których łącznie zebrano ok. 25 tys. ton odpadów komunalnych”. „Obecnie zaledwie 43 % z nas decyduje się na naprawę popsutej elektroniki i 37% na serwis sprzętu AGD. Ale coraz częściej decydujemy się przekazywać niepotrzebne nam sprzęty innym osobom.” Za Naukawpolsce.pl

System kaucyjny. Dziś na każdego mieszkańca Polski przypadają aż 132 opakowania, które zamiast do recyklingu i ponownego wykorzystania trafiają do naszych lasów, na składowiska odpadów albo do spalarni. Tymczasem system kaucyjny umożliwia osiągnięcie 90% poziomu selektywnej zbiórki opakowań po napojach^.12

Według danych pochodzących od przetwórców aluminium, obecnie w Polsce zbieramy 80% puszek aluminiowych. Objęcie tej frakcji opakowań systemem kaucyjnym pozwoli podnieść poziom zbiórki do 90%.

Projekt ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz ustawy o odpadach.

Dot. wprowadzenia od 1 stycznia 2025 r. systemu kaucyjnego na:

• jednorazowe butelki z plastiku do 3 litrów,

• szklane butelki wielorazowego użytku do 1,5 litra,

• metalowe puszki o pojemności do 1 litra.

Maksymalna wysokość kaucji – 2 zł (projekt rozporządzenia określa wysokość kaucji na 0,50 zł niezależnie od rodzaju opakowania).

System kaucyjny – odbiór opakowań bez paragonu, jednostki handlowe o pow. powyżej 200m² będą musiały odbierać opakowania. Dopuszcza się możliwość utworzenia dwóch lub więcej systemów kaucyjnych. (www.terazsrodowisko.pl)

PSZOK - szczególna rola w GOZ

Efektywnie funkcjonujący punkt powinien być integralnym elementem systemu gospodarki odpadami w gminie i stać się jednym z kluczy do osiągnięcia wymaganych prawem poziomów recyklingu i przygotowania do ponownego użycia. Wpisuje się to również w wytyczne Komisji Europejskiej z 2 grudnia 2015 r. w zakresie tworzenia gospodarki o obiegu zamkniętym.

Po co nam te PSZOK-i?

Zorganizowanie na terenie gminy PSZOK-a zarówno wynika ze względów prawnych, jak i odpowiada na potrzeby mieszkańców. Stąd też lokalne władze – przy planowaniu takiego punktu – powinny uwzględnić fakt, że mieszkańcy będą mogli oddać w nim odpady w sposób zgodny z przepisami, nieodpłatnie, bez oczekiwania na akcję „wystawka” czy zbiórkę w formule mobilnej.

Potrzebę tworzenia PSZOK-ów potwierdza także liczba nielegalnych miejsc deponowania odpadów na terenie wielu gmin, tzw. dzikich wysypisk. Dzięki realizacji takiego obiektu możliwy jest bezpieczny i kontrolowany odbiór odpadów, a także właściwe ich zagospodarowanie i unieszkodliwienie. Co więcej, dobrze działający PSZOK może stać się wizytówką prawidłowo prowadzonej gospodarki odpadami w gminie. Warto zatem tak go zorganizować, by był miejscem przede wszystkim efektownym i funkcjonalnym. Chodzi tu m.in. o:

• odpowiednią lokalizację obiektu,
• wyposażenie w kontenery do magazynowania odpadów (także tych niebezpiecznych),
• dostosowanie godzin otwarcia punktu do lokalnych uwarunkowań
• zatrudnienie kompetentnej, empatycznej obsługi.

PSZOK-i mogą również świadczyć inne usługi, które podniosą atrakcyjność tych miejsc. Można pokusić się chociażby o wypożyczanie przyczepek samochodowych, sprzedaż pojemników na odpady czy kompostu albo wynajmowanie tzw. big-bagów. Korzystnego wizerunku punktu z pewnością dopełnią czystość na obiekcie, elementy edukacji ekologicznej (tablice edukacyjne, wiaty) czy nasadzenia zieleni¹⁶

¹⁶https://sozosfera.pl/odpady/pszok-i-ponowne-uzycie/

Rozwiązania, które się opłacają tu i teraz

Chcąc zachęcić mieszkańców do poprawnej segregacji, a także do zapobiegania powstawaniu odpadów, trzeba mieć na względzie perspektywę zainteresowanych. Poza samą edukacją, najsilniejszym bodźcem zmieniającym skutecznie zachowania w obszarze nadmiernej produkcji odpadów jest zyskanie jakiejś korzyści przez odbiorcę. Nawet najlepsza edukacja nie zmieni postaw tak szybko i skutecznie jak dostarczenie rozwiązań, które się konsumentowi po prostu opłacają. Stąd taki sukces systemów kaucyjnych w krajach europejskich.

Warto zatem szerzej pomyśleć o rozwiązaniach takich jak:

• programy motywacyjne, w których za pożądane zachowania proekologiczne otrzymujemy korzyści
• atrakcyjne ulgi na kompostowniki
• dostępność punktów napraw
• centra redystrybucji np. materiałów budowlanych
• inicjatywy sharingowe (współdzielenia) dla mieszkańców itp.

ZAPOBIEGANIE powstawaniu odpadów / NIE TYLKO SEGREGACJA

Narastająca ilość odpadów łączy się z potężnymi kosztami finansowymi, ale też i środowiskowymi. W myśl przepisów dyrektywy ramowej o odpadach na górze hierarchii sposobów postępowania z odpadami jest zapobieganie powstawaniu odpadów, czyli wszelkie działania mające na celu zmniejszenie ilości odpadów, w tym również ponowne użycie lub wydłużenie okresu dalszego używania produktu. A zatem prócz inicjatyw podejmowanych w gminie skierowanych na poprawną segregację warto przemyśleć plan działania zmierzający do zmniejszenia ilości produkowanych śmieci.

Wprowadzenie inicjatyw mających na celu zapobiegnie powstawania odpadami jest długofalowym procesem i wymaga uwzględnienia w strategii, a także poszukiwania innowacyjnych możliwości – na przykład dostępność takich rozwiązań jak:

• produkty bez opakowań
• systemy saturacji na mieście
• sklepy second hand
• punkty naprawy, itp.

Istnienie w przestrzeni publicznej takich rozwiązań powinna iść razem z pracą nad świadomością konsumentów i przełamania wizerunku sięgania po rzeczy "stare", "zużyte", co może być kojarzone jako wstydliwe, podczas kiedy usługi naprawy, inicjatywy współdzielenia to jak najbardziej nowoczesne, wpisujące się w trendy zachowania, zgodne z wdrażanymi na poziomie Unii Europejskiej strategiami Gospodarki Obiegu Zamkniętego.

GOZ a rolnictwo w gminie¹⁷

W rolnictwie gospodarka o obiegu zamkniętym oznacza przede wszystkim:

• zachowanie i wzmocnienie kapitału naturalnego –rolnictwo regeneratywne;
• optymalizację (nie maksymalizację) wydajności zasobów naturalnych;
• wspieranie efektywności wykorzystania odpadów i eliminowania szkodliwych praktyk;
• wspieranie interakcji między ludźmi, efektywne wykorzystanie zasobów i optymalne

zarządzanie nieuniknionymi odpadami.

• promocja instrumentów ekonomicznych zniechęcających do składowania odpadów;
• konkretne działania w celu promowania ponownego używania produktów (promocja modelu „produkt końcowy z jednej branży – surowcem początkowym w innej branży”);
• bodźce ekonomiczne dla producentów do wprowadzenia bardziej „zielonych” technologii.

Wydaje się, że najważniejsze dla rolnictwa będzie zamykanie obiegów (looping) zarówno jeśli chodzi o tworzywa sztuczne – liczne inicjatywy firm, a także rozwiązania prawne wymuszające recykling tworzyw sztucznych coraz szerzej w rolnictwie stosowanych (np. produkcja rur drenarskich z folii stosowanych w produkcji kiszonek i z opakowań po pestycydach), a także przerabianie odpadów organicznych na biowęgiel, który jest trwałą postacią węgla. Wielu ekspertów wyznaje pogląd, że uprawa roślin pod osłonami powinna być pierwszym polem do zastosowania GOZ. Uprawa roślin na podłożach bezglebowych uważana bywa jako przyjazna dla środowiska metoda produkcji. Innymi rozwiązaniami technologicznymi zgodnymi z duchem GOZ w systemie upraw pod osłonami są:

• wytwarzanie błonnika pokarmowego i białka pokarmowego z biomasy odpadowej;
• jak najszersze stosowanie energii odnawialnej w produkcji szklarniowej;
• stosowania wertykalnych miejskich szklarni z użyciem wody opadowej;
• szersze zastosowanie nawozów organicznych (problem dyskusyjny);
• wprowadzenie dla wielkich obiektów szklarniowych wzorem Holandii obowiązku retencji wody deszczowej;
• używania pasywnych systemów gromadzenia ciepła;
• innowacyjne zastosowania biomasy odpadowej – np. produkcja kartonu z włókien celulozowych ogórka i pomidora;
• biorafinacja.

¹⁷ WMODR z siedzibą w Olsztynie, 2019 r